Op 11 en 12 februari 2026 organiseerde het European Maritime Safety Agency (EMSA) de eerste thematische workshop van het European Coast Guard Functions Forum (ECGFF)-programma voor 2026 in haar vestiging in Lissabon. België nam deel met vertegenwoordigers van DG Scheepvaart (Stefanie Monsaert), het Agentschap voor Maritieme Dienstverlening en Kust (Yves Maekelberg), de Kustwacht (Eefje Deweer) en de wetenschappelijke dienst ‘Beheerseenheid van het Mathematisch Model van de Noordzee’ van het Instituut voor Natuurwetenschappen (Kobe Scheldeman).
Multifunctioneel en complementair toezicht
Een modern en effectief kustwachttoezicht vereist een multifunctionele aanpak, waarbij verschillende middelen – zoals satellieten, drones (onderwater en in de lucht), vliegtuigen, schepen en grondsystemen – complementair worden ingezet. Geen enkel instrument is op zichzelf voldoende om de complexe maritieme uitdagingen van vandaag aan te pakken.
Door samenwerking tussen agentschappen en lidstaten en het combineren van technologieën wordt een robuust, real-time beeld van de zee geboden. Dit maakt het mogelijk om zowel veiligheid, milieu, visserij en handhaving efficiënt te coördineren
Geopolitieke evoluties en operationele impact
De deelnemers bogen zich over de snel veranderende geopolitieke context en de gevolgen daarvan voor de dagelijkse maritieme operaties. Opvallend is de recente toename van vals gevlagde schepen en de activiteiten van de zogenaamde schaduwvloot: oudere, slecht onderhouden schepen waarbij authenticiteit van vlag en verzekeringsdocumenten moeilijk te verifiëren zijn vormen een groter risico voor incidenten.
Door expertise te bundelen en operationele informatie te delen onder de lidstaten en daarbovenop te verrijken met aanvullende data, worden stappen gezet om deze schepen beter in kaart te brengen. Veel van deze schepen lopen nooit een haven binnen en blijven op zee opereren via ship‑to‑ship‑overslag, met alle risico’s van dien. Het principe van vrije doorvaart blijft essentieel, maar bemoeilijkt de handhaving.
EU-agentschappen versterken hun ondersteuning
EMSA gaf een update over haar diensten, met bijzondere aandacht voor de verdere uitbouw van de Remotely Operated Vehicle (ROV)-capaciteit. Deze systemen kunnen tot 3000 meter diep opereren en worden ingezet voor onderzoek en acties zoals het in kaart brengen van kabels, ankers en wrakstukken. België maakte de voorbije twee jaar al gebruik van deze diensten.
Het European Fisheries Control Agency (EFCA) presenteerde een tijdslijn voor nieuwe regelgeving en technologische tools zoals hydrofoons (via geluidsdetectie in kaart brengen van illegale visserij), DNA-kits (identificatie van vissoorten), satellietbeelden, Remote Electronic Monitoring (REM), drones (UAV’s) en artificiële intelligentie. Deze tools werden oorspronkelijk niet gemaakt met visserijcontrole als doeleinde, de nodige aanpassingen om hun inzet te optimaliseren worden nu doorgevoerd.
FRONTEX lichtte de mogelijkheden toe om hun vliegtuigen in te zetten voor diverse kustwachtfuncties. Deze toestellen leveren maritieme situationele beeldvorming, ze kunnen inzoomen op verdachte schepen en sturen beelden bijna real-time door naar het operatiecentrum aan land. Bij incidenten kunnen ze hun vliegschema snel aanpassen.
Nood aan een nieuw Belgisch kustwachtvliegtuig
De bevindingen van de workshop onderstrepen één duidelijke realiteit: maritiem toezicht wordt technologisch complexer, geopolitiek gevoeliger en operationeel veeleisender. In die context is luchtcapaciteit geen luxe, maar een essentiële schakel binnen het geïntegreerde Europese toezichtsysteem waarin onder meer de European Maritime Safety Agency en Frontex opereren.
Na meer dan 30 jaar succesvol luchttoezicht moet worden vastgesteld dat het Belgische kustwachtvliegtuig een verouderd platform is dat dit jaar 50 jaar oud wordt. Hoewel het toestel jarenlang een betrouwbare partner is geweest in milieubescherming, veiligheid en maritieme handhaving, volstaat het niet langer om de steeds delicatere en technologisch intensievere operaties uit te voeren die vandaag van een kuststaat worden verwacht.
De toename van schaduwvloten, GPS-spoofing, complexe energietransporten en strengere Europese verplichtingen vragen om moderne sensoren, real-time dataverwerking en interoperabiliteit met Europese partners. Vervanging van het huidige toestel is daarom noodzakelijk om de continuïteit van deze opdrachten te waarborgen.
Zonder een nieuw kustwachtvliegtuig dreigt België niet langer over een geschikt platform voor luchttoezicht te beschikken. Dat zou onze capaciteit om te voldoen aan nationale en internationale verplichtingen inzake milieubescherming, crisissituaties, veiligheid en beveiliging in de Noordzee, ernstig onder druk zetten.
Binnen de Kustwacht wordt daarom, onder coördinatie van Defensie en het Instituut voor Natuurwetenschappen, samen met alle betrokken partners intensief gewerkt aan de voorbereiding en realisatie van de vervanging van het toestel, zodat België ook in de toekomst kan blijven beschikken over een moderne, performante en interoperabele luchttoezichtcapaciteit.
